Hamulce sprężynowe wyjaśnione

Definicja: energia siedzi w sprężynie

„Układy hamulcowe sprężynowe” to układy, w których energia niezbędna do hamowania dostarczana jest przez działanie jednej lub wielu sprężyn jako urządzenia do przechowywania energii (akumulatora energii).

Regulamin EKG ONZ nr 13, załącznik 8 punkt 1.1.

To jedno zdanie tłumaczy całą resztę. Sprężyna jest magazynem energii. Jest napięta i chce hamować. Sprężone powietrze ją tylko przytrzymuje.

Dlatego rozszczelnienie układu nie oznacza, że nie masz hamulców. Oznacza, że hamulce się włączają. Konstrukcja jest tak zrobiona celowo: awaria prowadzi do zatrzymania, nie do jazdy bez hamulców.

Nie jest to hamulec roboczy

Układ hamulcowy sprężynowy nie powinien być stosowany jako układ hamulcowy roboczy. Układ hamulcowy sprężynowy może zostać jednak użyty w przypadku uszkodzenia części zespołu przenoszącego układu hamulcowego roboczego, aby osiągnąć szczątkową skuteczność zaleconą w pkt 5.2.1.4 niniejszego regulaminu pod warunkiem, że kierowca może stopniować jego działanie.

Regulamin EKG ONZ nr 13, załącznik 8 punkt 2.1. ⚠ Uwaga o mocy tego zdania: autentycznym tekstem regulaminu EKG ONZ jest wersja ANGIELSKA, a ta brzmi „A spring braking system shall not be used as a service braking system”, czyli formułuje zakaz. Polskie „nie powinien być stosowany” czyta się słabiej, jak zalecenie. Wersja niderlandzka („mag niet”) pokrywa się z angielską. Cytujemy tekst polski dosłownie, ale obowiązuje treść angielska: to jest zakaz.

Hamulec sprężynowy jest hamulcem postojowym i awaryjnym, nie hamulcem do jazdy. Wyjątek jest wąski: przy uszkodzeniu części układu roboczego wolno go użyć do osiągnięcia skuteczności szczątkowej, i to pod warunkiem, że kierowca potrafi stopniować jego działanie. Czyli nie „albo trzyma, albo nie”.

Zasilanie musi być zabezpieczone podwójnie

Obwód zasilający komory ściskania sprężyny musi mieć własny zasobnik energii, albo powinien być zasilany z co najmniej dwóch niezależnych zasobników energii.

Regulamin EKG ONZ nr 13, załącznik 8 punkt 2.3.1.

Albo własny zbiornik, albo co najmniej dwa niezależne. Pojedyncze wspólne źródło jest wykluczone, bo jedna nieszczelność zabrałaby wtedy i hamowanie robocze, i możliwość zwolnienia hamulca postojowego.

Zwolnienie dopiero przy wystarczającym ciśnieniu

Raz uruchomione, hamulce sprężynowe nie powinny być zwolnione, chyba że ciśnienie w układzie hamulcowym roboczym jest wystarczające, aby zapewnić co najmniej zaleconą szczątkową skuteczność hamowania pojazdu obciążonego przy użyciu zespołu sterującego roboczego układu hamulcowego.

Regulamin EKG ONZ nr 13, załącznik 8 punkt 2.3.4.

To jest powód, dla którego po uruchomieniu silnika trzeba poczekać. Układ nie pozwala zdjąć hamulca sprężynowego, dopóki w układzie roboczym nie ma dość ciśnienia, by obciążony pojazd dał się zahamować. Nie jest to nadgorliwość sprzętu, tylko wymóg przepisu.

Co najmniej trzy razy

W pojazdach o napędzie silnikowym układ powinien być tak zaprojektowany, aby było możliwe co najmniej trzykrotne włączenie i zwolnienie hamulców, jeżeli początkowe ciśnienie w komorze ściskania sprężyny jest równe maksymalnej wartości przewidzianej konstrukcyjnie.

Regulamin EKG ONZ nr 13, załącznik 8 punkt 2.4. Wersja angielska: „at least three times”, co pokrywa się z polskim „co najmniej trzykrotne”.

Przy pełnym ciśnieniu i wyłączonej sprężarce masz zapas na co najmniej trzy pełne cykle. To minimum konstrukcyjne, a nie obietnica, że czwarty raz też się uda.

Ostrzeżenie musi przyjść zawczasu

Kiedy ciśnienie w przewodzie zasilającym w energię komorę ściskania sprężyny, poza przewodami dodatkowego urządzenia zwalniającego z zastosowaniem cieczy pod ciśnieniem, spada do poziomu, przy którym części hamulca zaczynają się poruszać, musi się uruchamiać optyczne lub dźwiękowe urządzenie ostrzegawcze. Pod warunkiem że wymóg ten jest spełniony, urządzenie ostrzegawcze może obejmować czerwony sygnał ostrzegawczy wymieniony w pkt 5.2.1.29.1.1 niniejszego regulaminu. Wymogu tego nie stosuje się do przyczep.

Regulamin EKG ONZ nr 13, załącznik 8 punkt 2.6.

Moment jest opisany precyzyjnie: ostrzeżenie ma się pojawić wtedy, gdy ciśnienie spada do poziomu, przy którym części hamulca zaczynają się poruszać. Czyli zanim pojazd zacznie hamować sam z siebie, a nie w chwili, gdy to już następuje.

Ostatnie zdanie warto zapamiętać przy zestawie: ten wymóg nie dotyczy przyczep. Sygnał ostrzegawczy dotyczy pojazdu silnikowego.

Gdzie kończy się nasze źródło

Ta strona podaje wyłącznie to, co stoi w regulaminie R13. Konkretne wartości ciśnień twojego pojazdu, momenty dokręcania, procedury mechanicznego zwalniania sprężyny i przedziały serwisowe znajdziesz w dokumentacji producenta, a nie w regulaminie. Nigdy nie zwalniaj hamulca sprężynowego mechanicznie bez instrukcji dla danego typu: napięta sprężyna magazynuje dużo energii.

Czytaj dalej

• Jak czytać rozmiar opony

Źródła

• Regulamin nr 13 Europejskiej Komisji Gospodarczej Organizacji Narodów Zjednoczonych (EKG ONZ), jednolite przepisy dotyczące homologacji pojazdów w zakresie hamowania, załącznik 8, punkty 1.1, 2.1, 2.3.1, 2.3.4, 2.4 i 2.6. Opublikowany w Dzienniku Urzędowym L 42 z 2016 r. EUR-Lex, wersja polska

Autentycznym tekstem regulaminu EKG ONZ jest wersja angielska; wersje językowe Dziennika Urzędowego są tłumaczeniami. Gdy tłumaczenie odbiega od tekstu angielskiego, obowiązuje angielski. Dotyczy to punktu 2.1, opisanego wyżej.

Sprawdzone 21 sierpnia 2026. Ta strona wyjaśnia przepis i nie zastępuje dokumentacji technicznej twojego pojazdu.